| Çocuklarda Yağlı Karaciğer Hastalığı | |
|
Gelişmiş ülkelerde çocuk ve gençlerde en sık görülen kronik karaciğer hastalığı “Alkol dışı yağlı karaciğer hastalığı (ADYKH)” dır. Görülme sıklığı bu toplumlarda % 2.6 ila 9.8 iken, obez çocuk ve gençlerde % 74 gibi yüksek oranlara çıkar. Hastalık, tip II diyabet ve metabolik sendrom ile ilişkilidir. 2-19 yaş arası otopsi vakalarında biyopsi ile ispatlanmış ADYKH sıklığı % 9.6 bulunmuştur. ADYKH oluşumunda rol oynayan sorumlu faktörler yetişkinlerinkiyle benzer olup aşırı beslenme, fiziksel aktivite azlığı sonucu ilerleyici kilo artışı (body mass index’i = BMI) ve iç organlarda yağlanmadır. Ancak büyüme ve gelişmeleri için ekstra gıdalara ve kaloriye ihtiyaç duyan çocuklarda bu denge daha komplekstir. Büyümeye paralel artan ihtiyaçtan daha fazla kalori alan, özellikle fast food ve fruktoz oranı yüksek olan soft içecekleri aşırı tüketen, sürekli TV seyreden ve video oyunu oynayarak hareketsiz kalan çocuklarda obezite gelişmesi kaçınılmazdır. ADYKH ergenlik döneminde çocukluk dönemine göre daha sık görülür. Bu dönemde hem hormonal değişiklikler, insülin rezistansı ve karaciğer hücrelerinde yağ depolanmasını kolaylaştırır, hem de bu dönemde sağlıksız, yüksek kalorili gıda tüketimine eğilim ve hareketsizlik vardır. Bu dönemde erkeklerde ADYKH kızlardan daha sık görülür. Fruktoz neden zararlıdır? Fruktoz, hem glukozdan daha ucuz, hem de düşük ısılarda kristalleşmediği için gıda sanayinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle genetiği değiştirilmiş mısırdan yüksek yoğunluklu fruktozlu mısır şurubu şeklinde üretimi yapılmaktadır. Doyma hissini sağlamadaki yetersizliği nedeniyle fast food ve soft içeceklerin fazla tüketimine, bu da aşırı kalori alımına neden olmaktadır. Ayrıca fruktoz, vücutta başta karaciğer hücreleri olmak üzere tüm hücrelerde oksidatif stres artışına neden olmakta, hücrede artan oksidatif stres ise hücrenin genetik yapısını ve fonksiyonlarını olumsuz etkilemekte, hastalıkların gelişimini tetiklemektedir. Diğer taraftan fruktoz ürik asit üretimini artırarak kalp ve böbrek hastalıklarına neden olabilir. Son zamanlarda yapılan çalışmalar gıdalarla alınan fruktoz miktarı ile kalp-damar hastalıkları, tip 2 diyabet, yağlı karaciğer hastalığı, hipertansiyon ve şişmanlık gibi metabolik hastalıklarla arasında anlamlı bir ilişki bulunduğunu göstermiştir. Ne yazık ki fruktoz içeren gıdalar daha çok çocuklar tarafından tüketilmektedir. Bu nedenle fruktoz içeren gıdaların tüketiminde dikkatli olunmalıdır. Fruktoz hangi gıdalarda kullanılır? Tüm hazır gıdalarda tatlandırıcı, koruyucu, kıvam artırıcı özelliğinden dolayı yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yağlı karaciğer hastalığında klinik belirti ve bulgular nelerdir? Çocuklarda yağlı karaciğer hastalığı sinsi seyreder ve karaciğerde ciddi iltihabi hasar olmasına karşın çoğunlukla belirti vermez. Bazan halsizlik ve yorgunluk, bazan da karın sağ üst kadranda belirsiz ağrı ve dolgunluk hissi yakınması vardır. Herhangi bir nedenle yapılan ultrasonda karaciğerin büyüklüğü tesadüfen tespit edilir. ADYKH’li çocuklarda insülin direnci % 96 dır. Metabolik sendromun kilinik bulguararı % 60, diyabet ise % 8 hastada bulunur. Hastaların büyük çoğunluğunda kan yağı düzeylerinde yükseklik bulunur ve % 40’ında hipertansiyon mevcuttur. Karaciğer enzimleri yüksek olabilir ancak % 20 hastada normal düzeylerdedir. Yağlı karaciğer hastalığı tanısı nasıl konur? ADYKH tanısı klinik, laboratuar ve ultrason bulgularıyla konur. Karaciğer biyopsisi tanıda altın standarttır. Komplikasyon riskinedeniyle nadiren gerek duyulur. Hayat tarzı ve beslenme alışkanlığında değişikliğe rağmen 6 aydan daha uzun enzim yüksekliği devam ederse karaciğer biyopsisi yapılması ve medikal tedavi başlanması uygun bir yaklaşım olacaktır. Karaciğerde fibroz ve inflamasyonu tayin etmede kullanılan testler biyopsi ihtiyacını azaltmaktadır. Yağlı karaciğer hastalığı nasıl tedavi edilir? ADYKH üzerinde ittifak edilen bir tedavi yöntemi yoktur. Ancak beslenme, egzersiz programları ve ilaç tedavisi insülin direncini azaltmaya yönelik girişimlerdir. Düşük yağ ve düşük glisemik indeksli ( kan şekerinde hızlı artış yapmayan) gıdalar ve egzersiz en yararlı yöntem gibi görünmektedir. |
